Strip-till w kukurydzy i burakach cukrowych – kiedy uprawa pasowa się opłaca?

Kukurydza i buraki cukrowe to dwie rośliny, przy których rozmowy o strip-till toczą się w Polsce najintensywniej. Nie bez powodu – obie mają szeroką rozstawę rzędów, wysokie wymagania glebowe i wrażliwość na warunki wilgotnościowe, szczególnie na etapie wschodów. Uprawa pasowa odpowiada na te wymagania inaczej niż orka i dla obu roślin efekty są wyraźne, choć z nieco innych powodów.

Dlaczego kukurydza tak dobrze reaguje na strip-till?

Kukurydzę sieje się późno, w maju, kiedy wiosenne prace nasilają ruch maszyn na polu i kiedy gleba po orce ma za sobą już kilka tygodni parowania. Glebę orkową w maju trzeba często dodatkowo uprawiać przed siewem, bo przeschła, zwieźdlała lub zaczęła się zbijać po deszczach. Każdy dodatkowy przejazd do koszt, czas i kolejna ingerencja w strukturę.

Przy siewie pasowym pas jest przygotowywany w glebie, która od jesieni lub od żniw nie była ruszana. Kapilarna ciągłość profilu jest zachowana, temperatura gleby w pasie wzrasta szybciej niż w nieuprawianej przestrzeni między rzędami, a nasiono trafia do wilgotnej, napowietrzonej strefy.

Korzyści, które rolnicy zauważają najczęściej przy kukurydzy w strip-till, to przede wszystkim:

• bardziej wyrównane wschody, bo głębokość siewu jest zachowana precyzyjnie na całej szerokości maszyny,
• szybszy start roślin po wschodach – strefa siewu jest cieplejsza i luźniejsza niż reszta pola,
• wyraźna różnica widoczna w suchym lipcu między polem strip-till a polem orkowym, gdzie odsłonięta i spulchniona warstwa wierzchnia traci wilgoć intensywniej,
• mniejsza liczba przejazdów, a przez to mniejsze ugniatanie pola przez koła maszyn w sezonie siewnym.

Kukurydza zakorzenia się głęboko. W glebie z zachowaną strukturą biologiczną między rzędami korzenie boczne wychodzą poza napowietrzony pas siewu i wchodzą w strefę, gdzie aktywność biologiczna pracowała przez cały rok bez zakłóceń – środowisko, którego gleba orkowa z zasady nie dostarcza.

Jak technologia Opti-Till wpływa na strefę korzeniowa kukurydzy?

Siewniki Claydon pracujące w technologii Opti-Till tworzą strefę siewu, która jest jednocześnie ścieżką dla systemu korzeniowego w głąb gleby. Zęby uprawowe rozluźniają i napowietrzają profil w pasie siewu bez wywracania warstw glebowych – gleba jest poruszona pionowo, a nie poziomo. Dla kukurydzy ta pionowa otwartość profilu ma realne znaczenie w drugiej połowie sezonu, kiedy roślina szuka wody w głębszych warstwach, podczas gdy wilgoć w wierzchnich dawno przestała być dostępna.

Zbiornik przedni i nawożenie startowe – czy przy kukurydzy ma to sens?

Kukurydza jest wymagająca przy nawożeniu, szczególnie w odniesieniu do fosforu w fazie wschodów i wczesnego wzrostu. Fosfor ma ograniczoną mobilność w glebie i przy suchej wiośnie roślina z trudnością pobiera go z nawożenia powierzchniowego, które nie miało jak przemieścić się w dół profilu.

Siewniki pasowe Claydon można wyposażyć w zbiornik przedni, który pozwala aplikować nawóz startowy bezpośrednio przy rzędzie w tej samej operacji co siew. Granulat lub nawóz płynny trafia dokładnie tam, gdzie kiełkuje nasiono. Dla kukurydzy wschodzącej na glebach słabiej zasobnych w fosfor lub w suchej wiośnie, ta precyzja aplikacji przekłada się na wyraźnie lepszy start roślin w porównaniu z nawożeniem powierzchniowym.

Strip-till w burakach cukrowych – nieco inne wymagania, podobne efekty

Burak cukrowy ma jeden z najgłębszych systemów korzeniowych spośród roślin uprawnych w Polsce. Korzeń spichrzowy rośnie w dół i w bok, a jego jakość – zarówno masa, jak i zawartość cukru – zależy między innymi od tego, jak swobodnie korzenie mogą się rozwijać w profilu glebowym.

Strip-till przy burakach daje kilka konkretnych efektów. Pas siewu jest przygotowany do wymaganej głębokości bez zakłócania reszty profilu, co buraki zasiewane precyzyjnie w rzędzie dobrze wykorzystują. Brak orki po obu stronach rzędu oznacza, że gleba między rzędami nie jest ubijana przez koła agregatu uprawowego – a burak cukrowy jest wyjątkowo wrażliwy na ugniatanie boczne w strefie korzenia spichrzowego.

Rolnicy uprawiający buraki w strip-till zwracają uwagę na kilka różnic względem uprawy konwencjonalnej:

• mniejsze ryzyko utwardzenia bocznych ścian bruzdy, które przy zbiorze powoduje, że maszyny wyrywają korzenie z oporami,
• lepsza retencja wody w suchym lecie, kiedy burak przechodzi przez krytyczny lipcowy okres bez dostępu do wody opadowej,
• ograniczona liczba przejazdów wiosną, co jest istotne na glebach zlewnych, gdzie okno do siewu buraków bywa bardzo wąskie.

Brona chwastownik po zbiorze – rola w płodozmianie z kukurydzą i burakami

Zarówno kukurydza, jak i buraki cukrowe poprzedzone są zazwyczaj uprawą zbóż. Po ich zbiorze zarządzanie resztkami pożniwnymi ma bezpośredni wpływ na to, jak siewnik pasowy będzie pracował w następnym sezonie.

Brona chwastownik stosowana po zbiorze, w ściernisku, pełni tu kilka ról. Płytkie wymieszanie resztek z wierzchnią warstwą przyspiesza ich rozkład i ogranicza presję patogenów grzybowych przenoszonych przez niezdekomponowaną słomę. Przy burakach, gdzie fuzarioza i rizoktonioza mogą przenosić się przez resztki kukurydzy lub zbóż, to zabieg o konkretnym znaczeniu fitosanitarnym, a nie tylko techniczny zabieg porządkowy.

Strip-till w kukurydzy i burakach – kiedy wyniki są najlepsze?

Strip-till przy kukurydzy i burakach sprawdza się na szerokim spektrum warunków, ale efekty są szczególnie czytelne w dwóch sytuacjach. Pierwsza to gleby lżejsze, podatne na wysychanie. Tu retencja wody po przejściu na siewniki pasowe jest odczuwalna już od pierwszego sezonu. Druga to lata z wyraźnym deficytem opadów w lipcu i sierpniu, kiedy rośliny na polach z zachowaną strukturą kapilarną gleby po prostu wyglądają inaczej niż te na polach orkowych.

To nie jest technologia, która daje spektakularne efekty w każdym roku przy każdej pogodzie. Zmienia glebę z sezonu na sezon i ta zmiana raz zainicjowana będzie przynosiła wymierne korzyści w długiej perspektywie.